Czytelnia

Krzywica

Krzywica niedoborowa to choroba ogólnoustrojowa, dotycząca wyłącznie wieku dziecięcego, której odpowiednikiem w wieku dorosłym jest osteomalacja (osteoporoza). Główną przyczyną krzywicy jest niedobór witaminy D3 i jej aktywnych metabolitów oraz obniżenie stężenia wapnia i fosforanów w płynie zewnątrzkomórkowym, co powoduje zaburzenie mineralizacji chrząstki wzrostowej kości.

Witamina D dostarczana jest przede wszystkim z pożywieniem – głównie pochodzenia zwierzęcego- lub wytwarzana w skórze z 7-dehydrocholesterolu pod wpływem działania promieni słonecznych. Proces ten wiąże się ściśle z miejscem zamieszkania i może być mało wydajny, ze względu na różne nasłonecznienie w różnych krajach oraz dym i kurz dużych metropolii, który pochłania promieniowanie słoneczne. Również powszechnie stosowane filtry UV, skutecznie blokują naturalną syntezę witaminy D3 w skórze.

W organizmie dziecka niezależnie od pochodzenia witamina ulega przemianie enzymatycznej w wątrobie i nerkach, do aktywnej postaci – kalcytriolu. Związek ten aktywuje syntezę swoistego białka transportowego, ułatwiającego wchłanianie wapnia z produktów spożywczych przez ścianę jelita i prawidłową mineralizację kości.

Jest wiele czynników prowadzących do wystąpienia krzywicy.

W powstawaniu krzywicy z niedoboru witaminy D3, główną rolę odgrywa jej niedostateczna podaż w okresie intensywnego przyrostu masy ciała niemowlęcia, we wczesnym dzieciństwie oraz w okresie dojrzewania. Również choroby związane z zespołem zaburzonego wchłaniania, upośledzeniem funkcji nerek czy wątroby mogą, mimo odpowiedniej podaży, wiązać się z niedoborem witaminy D. Podobna rola przypada nieprawidłowej diecie. Dotyczy to np. przekarmiania dzieci mlekiem krowim lub nadmiarem stosowanych płatków owsianych, kasz lub mąki. Zawierają one fitynę, która tworzy z wapniem niewchłaniające się w jelitach kompleksy. Natomiast dobrym źródłem witaminy D są wątróbka, żółtka jaj, masło, śmietana, tran, tłuste ryby (sardynki, makrele, śledzie, łososie, tuńczyki) oraz wzbogacone mieszanki mleczne dla niemowląt.

Wśród innych czynników wpływających na niedobór wapnia w ustroju dziecka należy wymienić: genetycznie uwarunkowana różną wrażliwość na witaminę D3, wspomniane wcześniej czynniki środowiskowe czy stosowane leki np. przeciwdrgawkowe.

Objawy krzywicy

Do pierwszych tzw. „zwiastunowych” objawów krzywicy obserwowanych u niemowlęcia w 2-3 miesiącu życia zaliczamy drażliwość, niepokój, zaburzenia snu, pocenie się główki w trakcie karmienia, kręcenie głową, brak łaknienia i związane z tym zahamowanie przyrostu masy ciała. Wczesne objawy kostne to:

  • Rozmiękanie i spłaszczenie potylicy (która ugina się pod palcami jak pergamin lub piłeczka pingpongowa), powiększanie się ciemiączka przedniego lub opóźnienie jego zarastania.
  • Deformacja klatki piersiowej (klatka piersiowa dzwonowata, bruzda Harrisona)
  • Tzw. „różaniec krzywiczy”- który powstaje w wyniku pogrubienia połączeń chrzęstno-kostnych żeber
  • „Żabi brzuch” – duży, rozlany, wynikający ze słabego napięcia mięśni

Rozkwit objawów nie leczonej krzywicy przypada na 3-6 miesiąc życia, a największe zniekształcenia, zwłaszcza kończyn dolnych, występują pod koniec 1 i w 2 roku życia. Są to:

  • Dalsza deformacja czaszki (uwypuklenie guzów czołowych, zmiana jej kształtu i powstanie tzw. czaszki kwadratowej)
  • Deformacja klatki piersiowej ze spłaszczeniem jej po bokach i uwypukleniem mostka ( tzw. kurza klatka piersiowa)
  • Powstanie „bransolet krzywiczych”, tj. zgrubień chrzęstno-kostnych w okolicy nadgarstków
  • Skrzywienie kręgosłupa – tzw. garb krzywiczy
  • Zmiany w kościach kończyn dolnych, które pojawiają się z chwilą gdy dziecko zaczyna chodzić; są to zniekształcenia o typie nóg szpotawych (zbliżone kształtem do litery O) lub koślawych (litera X)
  • Płaskostopie
  • Zniekształcenie kości miednicy, w postaci jej spłaszczenia
  • Opóźnienie wzrostu, rozwoju ruchowego dziecka, które później siada, wstaje i chodzi niż jego rówieśnicy
  • Częstsza niż u rówieśników niedokrwistość oraz nawracające infekcje dróg oddechowych
  • Wady zgryzu, czasem tzw. „ zgryz otwarty całkowity”, kiedy brak jest kontaktu zębów dolnych z górnymi, zwężenie szczęki, wysoko sklepione (tzw. gotyckie) podniebienie. Charakterystyczne dla krzywicy jest też opóźnione wyrzynanie się zębów, ubytki w szkliwie czy zmiany próchnicowe.

Rozpoznanie choroby opiera się na przede wszystkim na szczegółowej analizie dotyczącej trybu życia, chorób, stosowanej diety, przyjmowanych leków, a także profilaktycznego podawania witaminy D3 oraz na charakterystycznych objawach.

Leczenie

Krzywica często ulega samowyleczeniu ok. 2 roku życia, gdy zmienia się skład diety, proces wzrastania ulega zwolnieniu, a dziecko dłużej przebywa na słońcu. Niemniej powstałe zmiany kostne bardzo trudno ( lub wcale) poddają się rehabilitacji a słabo zmineralizowana kość będzie bardziej podatna na urazy w wieku późniejszym. Należy wspomnieć, iż krzywica może pojawić się ponownie w okresie dojrzewania u szybko rosnącej młodzieży.

Leczenie objawowej krzywicy powinno być bezwzględnie prowadzone pod kontrolą lekarza, polega ono na zmianie codziennej dawki witaminy D3 z profilaktycznej na leczniczą. Nie wolno tego robić samodzielnie, gdyż witamina ta może łatwo ulec przedawkowaniu w wypadku nadmiernej podaży wywołując groźne skutki.

Profilaktyka

Zapobieganie krzywicy rozpoczyna się już w okresie ciąży. Przyszła matka powinna-oprócz racjonalnego odżywiania i przebywania na słońcu, przyjmować- szczególnie w ostatnim trymestrze ciąży- witaminę D3. Noworodek przychodzi na świat z zapasem witaminy D, który zależy od diety stosowanej przez matkę w ciąży. Zapas ten wyczerpuje się średnio pod koniec pierwszego miesiąca życia dziecka. Wtedy dobrze jest zacząć zapobiegać krzywicy wychodząc z maluchem na spacery oraz podając mu preparaty z witaminą D3.

 

Dr N. Med. Jolanta Czyżowska
Specjalista pediatra

 

 


Wszystkie teksty zamieszczone na stronie stanowią wlasność intelektualną kliniki Poland Medical. Kopiowanie, powielanie i rozpowszechnianie w części lub w całości w jakiejkolwiek formie oraz w jakikolwiek sposób bez zgody administratora jest zabronione; ich użycie lub wykorzystanie będzie traktowane jako bezprawne naruszenie praw autorskich.